Rechten en privacy bij persfotografie: hoe wij dat in de Achterhoek aanpakken

Een paar jaar geleden maakten we tijdens een volleybaltoernooi in een dorpshal in de Achterhoek een mooie actiefoto van een juichende speelster. De foto belandde op de sportpagina van een regionale krant, en een dag later kregen we een bericht van haar moeder: of we de foto wilden verwijderen, want haar dochter wilde niet online staan. Dat gesprek was vriendelijk, maar het zette ons wel aan het denken. Want wat mag je als persfotograaf eigenlijk? En wat mag je als gefotografeerde verwachten? Bij Theo Kock Persfotografie krijgen we dit soort vragen regelmatig, en daarom leggen we hier graag uit hoe wij in de Achterhoek met rechten en privacy omgaan.

Portretrecht en het maken van nieuwsfoto’s

Portretrecht is in Nederland geen absoluut recht. Het betekent niet automatisch dat iemand een foto kan tegenhouden zodra hij of zij herkenbaar in beeld staat. De kern van het portretrecht staat in de Auteurswet: voor het openbaar maken van een portret is in principe toestemming van de geportretteerde nodig, maar daar bestaan belangrijke uitzonderingen op. Eén daarvan is nieuwsfotografie. Als een foto een nieuwswaardig feit vastlegt, weegt het maatschappelijk belang van die informatie zwaarder dan het individuele belang van de geportretteerde.

Een concreet voorbeeld uit onze praktijk: bij een competitiewedstrijd van een voetbalclub in de Achterhoek maakten we een foto van een speler die een doelpunt vierde. Die foto gebruikten we voor een nieuwsbericht over de wedstrijd. De speler stond herkenbaar in beeld, maar we hoefden geen toestemming te vragen, omdat de foto onderdeel was van de nieuwsverslaggeving over een publiek toegankelijke sportwedstrijd. Bij sportfotografie is dat de gebruikelijke lijn: de wedstrijd is openbaar, het moment is nieuwswaardig en de foto draagt bij aan de verslaglegging.

Wanneer is een foto nieuws of sport?

Of een foto als nieuws- of sportfoto geldt, hangt af van de context. Wij kijken naar drie vragen:

• Gaat het om een gebeurtenis die voor een breed publiek relevant is?
• Is de foto gemaakt op een openbare of publiek toegankelijke plek?
• Draagt de foto bij aan de informatievoorziening, of is het puur vermaak?

Bij een voetbalwedstrijd, een wielerkoers door de Achterhoek of een herdenking in een dorpskern is het antwoord vaak ja op alle drie. Bij een besloten familiefeest of een privémoment ligt dat anders. Dan vragen we altijd om toestemming voordat we iets publiceren.

Toestemming vragen: wanneer wel en niet?

Wij vragen expliciet om toestemming bij:

• Foto’s van kinderen, tenzij het om een onmiskenbaar nieuwsmoment gaat en ouders zichtbaar aanwezig zijn;
• Portretten of close-ups die iemand in een kwetsbare situatie vastleggen;
• Foto’s die op besloten terrein of tijdens besloten bijeenkomsten zijn gemaakt.

Bij nieuws- en sportfotografie op openbare plekken volstaat de journalistieke context. Dat is geen vrijbrief, maar een afweging die we per situatie maken.

De AVG en persfotografie: wat mag wel en niet?

Sinds de invoering van de AVG (Algemene Verordening Gegevensbescherming) denken veel mensen dat foto’s maken bijna onmogelijk is geworden. Dat klopt niet. De AVG bevat namelijk een specifieke uitzondering voor journalistieke doeleinden. Die zogeheten journalistieke uitzondering betekent dat de strenge regels over bijvoorbeeld toestemming en bewaartermijnen niet één-op-één gelden voor journalistiek werk, waaronder persfotografie.

De Autoriteit Persoonsgegevens houdt toezicht op de naleving van de AVG in Nederland. De AP heeft meerdere malen aangegeven dat journalistieke uitingen, waaronder nieuwsfoto’s, onder de uitzondering vallen zolang ze daadwerkelijk bijdragen aan de nieuwsvoorziening. Dat betekent niet dat we ons nergens aan hoeven te houden, maar wel dat we een beroep kunnen doen op de journalistieke uitzondering wanneer we nieuwsfoto’s maken en publiceren.

Journalistieke uitzondering in de praktijk

In de praktijk betekent dit dat wij bij nieuwsfotografie in de Achterhoek:

1. Geen voorafgaande toestemming hoeven te vragen voor elke herkenbare persoon op een nieuwsfoto;
2. Foto’s mogen bewaren voor redactionele doeleinden, ook als de geportretteerde daar later bezwaar tegen maakt;
3. Bij publicatie altijd de afweging maken tussen nieuwswaarde en privacybelang.

Belangrijk is wel dat we die uitzondering niet misbruiken. Een foto die geen enkel nieuwsbelang dient, valt er niet onder. Wij toetsen dat per beeld.

Bewaartermijnen van onze foto’s

Onze foto’s bewaren we voor redactioneel archief, denk aan een terugblik op het sportseizoen of een overzicht van een evenement in de Achterhoek. We hanteren geen onbeperkte bewaartermijn: beelden die niet meer relevant zijn, verwijderen we. Bij een verzoek tot verwijdering kijken we naar het journalistieke belang van het beeld. Soms kunnen we een foto offline halen, soms ook niet, bijvoorbeeld als die onderdeel is van een gepubliceerd nieuwsbericht dat feitelijk correct is.

Praktische werkwijze: hoe wij privacy respecteren tijdens evenementen

Tijdens evenementenfotografie in de Achterhoek werken we zo transparant mogelijk. Bij grote evenementen hangen we samen met organisatoren bordjes op waarop staat dat er gefotografeerd wordt voor nieuws- en verslagdoeleinden. Bezoekers weten dan wat ze kunnen verwachten. We vermijden bewust situaties waarin mensen in een kwetsbare positie terechtkomen, zoals dronken mensen bij een feest of iemand die onwel wordt.

Vooraf afspraken maken met organisatoren

Voordat we bij een evenement in de Achterhoek aan de slag gaan, maken we afspraken met de organisator. Denk aan:

• Waar mogen we fotograferen en waar niet?
• Zijn er plekken waar kinderen of kwetsbare personen aanwezig zijn?
• Willen organisatoren dat we bepaalde beelden vooraf laten zien?
• Hoe communiceren we met bezoekers over de aanwezigheid van een persfotograaf?

Die afspraken zorgen ervoor dat iedereen weet waar hij of zij aan toe is en dat we niet achteraf discussie krijgen.

Op de dag zelf: zichtbaarheid en discretie

Tijdens het fotograferen zijn we zichtbaar aanwezig, maar niet opdringerig. We vragen geen toestemming voor elke foto, maar als iemand duidelijk aangeeft niet op de foto te willen, respecteren we dat direct. Bij twijfel kiezen we voor discretie: liever een minder spannende foto dan een foto die iemand onnodig kwetst.

Rechten van gefotografeerden: wat kun je als bezoeker doen?

Als je op een foto staat die wij hebben gemaakt, heb je rechten. Je kunt ons vragen welke foto’s we van je hebben, je kunt bezwaar maken tegen publicatie en je kunt een verzoek tot verwijdering indienen. Dat kan via de contactmogelijkheden op onze website. We nemen elk verzoek serieus en reageren binnen enkele werkdagen.

Een voorbeeld uit de Achterhoek: tijdens een dorpsfeest maakten we een foto van een groepje mensen bij een kraam. Eén van hen stuurde ons later een bericht met de vraag of we de foto wilden verwijderen, omdat hij in een moeilijke periode zat en niet online wilde staan. We hebben de foto offline gehaald en het beeld uit ons archief verwijderd. Dat vonden we de juiste afweging: het nieuwsbelang was beperkt en het persoonlijke belang groot.

Bezwaar maken tegen publicatie

Als je bezwaar maakt tegen een publicatie, kijken we naar:

1. Het nieuwsbelang van de foto op dat moment;
2. De context waarin de foto is gemaakt;
3. De impact op jou als geportretteerde;
4. Of de foto ook zonder jouw aanwezigheid het verhaal vertelt.

Soms kunnen we een foto vervangen door een alternatief beeld, soms halen we de foto helemaal weg. Dat wegen we per geval af.

Hoe wij omgaan met verwijderverzoeken

Verwijderverzoeken behandelen we zorgvuldig. We vragen altijd om de specifieke foto of link, zodat we precies weten waar het om gaat. Als de foto onder de journalistieke uitzondering valt en feitelijk correct is, kunnen we besluiten hem te laten staan. In alle andere gevallen verwijderen we het beeld. We leggen onze beslissing altijd uit, zodat je weet waarom we iets wel of niet doen.

Onze visie: balans tussen nieuwsgierigheid en verantwoordelijkheid

Persfotografie is essentieel voor een vrij nieuwslandschap. Zonder foto’s van gebeurtenissen in de Achterhoek zouden veel verhalen niet verteld worden. Tegelijkertijd mag privacy niet zomaar overboord. Wij zoeken elke keer de balans tussen nieuwsgierigheid en verantwoordelijkheid.

Een ethisch dilemma dat we tegenkwamen: bij een ongeluk op een provinciale weg in de Achterhoek maakten we een nieuwsfoto van de ravage. De inzittenden waren niet herkenbaar, maar de auto wel. Een familielid belde ons later met de vraag of we de foto wilden verwijderen, omdat de auto herkenbaar was voor dorpsgenoten. We hebben de foto toen uit de publicatie gehaald en alleen een overzichtsfoto gebruikt. Het nieuws was al verteld, en de impact op de familie woog zwaarder dan het tonen van de auto.

Dat soort afwegingen maken we dagelijks. Soms betekent dat een minder spectaculaire foto, maar wel een foto waar we achter staan.

Veelgestelde vragen

Mag ik zomaar op een foto staan die jullie publiceren?

Bij nieuws- en sportfotografie in de Achterhoek kan dat gebeuren. Als de foto een nieuwswaardig moment vastlegt op een openbare plek, valt die onder de journalistieke uitzondering en hebben we geen voorafgaande toestemming nodig. Wel kun je altijd bezwaar maken of een verwijderverzoek indienen.

Hoe vraag ik verwijdering van een foto aan?

Stuur ons een bericht via de contactpagina van onze website, met daarin de link of omschrijving van de foto. We reageren binnen enkele werkdagen en leggen uit wat we wel of niet kunnen doen.

Vallen jullie onder de AVG?

Ja, we werken volgens de AVG (Algemene Verordening Gegevensbescherming), maar voor journalistieke doeleinden doen we een beroep op de journalistieke uitzondering. De Autoriteit Persoonsgegevens ziet toe op de naleving daarvan.

Mogen jullie foto’s van kinderen maken bij een evenement?

Bij openbare evenementen in de Achterhoek kan dat voorkomen, maar we zijn extra terughoudend. Bij twijfel vragen we toestemming aan ouders of begeleiders, of we kiezen een ander beeld.

Wat gebeurt er met mijn gegevens als ik een verzoek indien?

We gebruiken je gegevens alleen om je verzoek te behandelen en bewaren die niet langer dan nodig. Daarna verwijderen we ze, tenzij er een wettelijke reden is om ze te bewaren.

Bij Theo Kock Persfotografie wegen we bij elke foto zorgvuldig af tussen nieuwswaarde en privacy. Heb je vragen over een foto die wij in de Achterhoek hebben gemaakt, of wil je een verzoek indienen? Neem dan contact op via onze website. We denken graag met je mee.